Expected Goals (xG) Nedir? Futbol İstatistiklerini Doğru Okumak

Bir maçı izlerken skor 0-0 bitse de bir tarafın çok daha fazla tehlike yarattığını hissedersiniz — xG tam olarak bu sezgiyi sayıya döker. Expected Goals (beklenen goller), her şutun gol olma olasılığını konum, mesafe, şut türü ve savunma baskısı gibi değişkenlere göre hesaplayan modern bir istatistiksel ölçüttür. Bu yazıda xG'nin nasıl hesaplandığını, hangi durumlarda yanıltıcı olabileceğini, küçük örneklem problemini ve maç analizinde nasıl doğru kullanılacağını adım adım açıklıyoruz — kumar tavsiyesi değil, veri okuryazarlığı için bir rehber.

xG Nedir? Temel Mantık

Expected Goals, basit bir sorudan doğar: "Bu pozisyon tipik olarak kaç kez gole dönüşür?" Yanıt, tarihsel veriyle inşa edilir. On binlerce şutun gerçek sonucu (gol / gol değil) incelenerek her şuta bir olasılık değeri atanır.

Örneğin ceza sahasının ortasından, file geniş açıkken yapılan vole şut tarihsel olarak yaklaşık %35 gole dönüşüyorsa, o pozisyon 0.35 xG değeri taşır. Altı pas içinden kaleciye karşı yapılan tek başına şut ise %70–80 civarında xG değerini hak eder. Buna karşın 30 metreden sert şutların gole dönüşme oranı %2–4 düzeyindedir.

Bir maçın xG toplamı, o maçta üretilen tüm şutların olasılık değerlerinin basit toplamıdır. Takım 10 şut attıysa ve bu şutların toplamı 1.8 xG veriyorsa, model "bu takımın o performansıyla ortalama 1.8 gol atması beklenirdi" diyor demektir.

xG Nasıl Hesaplanır?

Farklı veri sağlayıcıları kendi modellerini kursalar da temel değişkenler büyük ölçüde ortaktır:

Konum ve Mesafe

Sahada hangi bölgeden atıldığı, xG'nin en güçlü belirleyicisidir. Penaltı noktasından atılan şutun xG değeri yaklaşık 0.76'dır çünkü piyasada penaltıların yaklaşık %76'sı gole dönüşmektedir. Ceza sahası dışından atılan şutların ortalaması 0.05'in altına iner.

Şut Türü

Kafa vuruşları, ayak içi şutlar, voleler ve tek adım şutların istatistiksel gol olma oranları birbirinden belirgin biçimde ayrılır. Genel eğilim: kafa vuruşları ayak vuruşlarına kıyasla daha düşük xG değeri alır — doğruluğu ve güç üretimi daha zordur.

Önceki Aksiyon Türü

Şutun bir asist pasından mı, bir orta pasından mı, bir köşe vuruşundan mı, yoksa bireysel dribling sonrasında mı geldiği önemlidir. Örneğin net köşe vuruşu ortalarından gelen kafa pozisyonları, benzer konumdaki paslardan gelen kafa pozisyonlarına kıyasla daha düşük xG alır — çünkü kaleci ve defans organize olmaya hazırdır.

Rakip Baskısı

Gelişmiş modeller, şut anındaki rakip oyuncu sayısını ve mesafesini de hesaba katar. Baskı altında yapılan şut, açık pozisyondan yapılan şuttan belirgin biçimde daha düşük xG değeri alır.

Savunma Durumu

Kalecinin pozisyonu, defans oyuncularının hat yüksekliği ve pas atlayan savunmacı sayısı bazı ileri modellerde ek değişken olarak eklenir. Bu tür "post-shot xG" modelleri çok daha hassas tahminler üretir.

xG'nin Gücü: Skor Yerine Baskıyı Okumak

xG'nin pratik değeri şurada belirir: son 10 maçta bir takımın xG toplamı ile gerçek gol toplamı karşılaştırıldığında iki sayı arasındaki fark bize önemli bir sinyal verir.

Bir takım 10 maçta toplam 14 xG üretmiş ama yalnızca 8 gol atmışsa, finalizasyonu xG'nin altında kalmış demektir. Bu durumun iki açıklaması vardır: ya forvet kalitesi düşüktür (kalıcı düşük finalizasyon), ya da şans bileşeni işe karışmıştır (geçici sapma). İkisini ayırt etmek için örneklem büyüklüğü kritiktir — bu konuya aşağıda döneceğiz.

Öte yandan maçı kaybeden ama xG'yi kazanan bir takım, "kontrol ettiği hâlde kaybetti" profiline girer. Uzun vadede bu tablo tersine döner; maç analizi bunu görmezden gelirse geleceği yanlış okur.

xG Yanıltıcı Olabildiği Yerler

xG güçlü bir araçtır ama sınırları yokmuş gibi sunmak, ölçümün kendisi kadar yanıltıcıdır.

Küçük Örneklem Sorunu

Tek bir maçın xG değeri yüksek varyans taşır. Bir takım 2.5 xG üretebilir ve 0 gol atabilir — bu gerçekleşme olasılığı teorik olarak düşük değildir. Olay nadir değildir; futbolda varyans büyüktür.

Anlamlı çıkarım için önerilen minimum örneklem genellikle 8–10 maçtır. Tek maç xG'si bir anlık görüntüdür, tablo değildir. Yorumcuların "bu takım bugün 3.2 xG üretti, o zaman çok iyiler" demesi, tek maçı sezon genellemesine dönüştürme hatasıdır.

Pratik kural: xG yorumu yaparken "kaç maçlık pencere?" sorusunu sormadan devam etmeyin.

Veri Kalitesi Farkı

Tüm xG modelleri aynı kalitede değildir. Bazı kaynaklar yalnızca konum ve mesafeyi kullanır (basit xG), bazıları şut türü ve baskıyı ekler, bazıları ise kamera verisinden kafa ve vücut parçası konumunu da işler. Aynı maç için farklı sağlayıcıların verdiği xG rakamları birbirinden sapabilir.

Hangi kaynaktan alındığını bilmeden xG sayılarını doğrudan karşılaştırmak, farklı ölçekler kullanmak gibi yanıltıcıdır.

Kaleci Kalitesi

Standart xG modelleri, kalecinin bireysel performansını şut anında hesaba katmaz. Post-shot xG (PSxG) bunu bir ölçüde giderir: şutun topun çerçeve içindeki konumu ve hızı kullanılarak kalecinin kurtarması gereken pozisyonun "zorluğu" ayrıca hesaplanır. Ancak bu veri her sağlayıcıda bulunmaz.

Kaleci kalitesi hesaba katılmazsa yüksek performanslı kalecilerin gereksiz yere düşük xG "kurtaran" sayılması ya da tam tersi yanılgı üretilir.

Yaratıcı / Bariz Pozisyon Ayrımı

Bir şut 0.9 xG değeri taşıyabilir ama golü atması beklenen oyuncu dengesini yitirebilir, savunmacı son anda müdahale edebilir ya da top direğe gidebilir. xG modeli bu ince farkı görmez; "bu şut tarihsel olarak %90 gole döner" demekten öteye gidemez. Bireysel anlık karar kalitesini modellemez.

xG'yi Maç Analizinde Doğru Kullanmak

Sınırları anladıktan sonra xG, doğru sorularla güçlü bir analiz aracına dönüşür:

"Bu takım sezon boyunca sürekli olarak xG'sinin altında gol mu atıyor?" — Evet ise finalizasyon sorununa işaret eder. Tek bir maç için aynı soruyu sormak anlamsızdır.

"Kaybeden takım bugün xG'yi kazandı mı?" — Evet ise dominant kontrol ama verimsiz finalizasyon profili çıkar. Bu maç örüntüsünün sürüp sürmeyeceği ilerleyen maçlarda test edilmeli.

"Sezon boyunca gol − xG farkı nasıl seyrediyor?" — Pozitif fark sürekli kalıyorsa ya olağanüstü bir forvet var ya da şans bileşeni devrededir. İstatistiksel olarak pozitif farkın uzun vadede sıfıra yakınsaması (regresyon to the mean) beklenir.

"xGA (rakibe izin verilen xG) ile gerçek yenilen gol arasında fark var mı?" — Bu fark büyükse kaleci performansı veya savunma defans hattı anlık şans avantajı ya da dezavantajıyla oynuyor olabilir.

xG Kullanan Modeller ve +90 Futbol

Eylül 2026 güncellemesi: Top-5 Avrupa liginde (Understat verisiyle) xG artık modelin omurgası. Her takımın son 38 lig maçında ürettiği ve rakibe izin verdiği xG'yi (%75) gerçek gollerle (%25) birleştirip hücum/savunma reytingi çıkarıyor, gol beklentisini (λ) bunlardan hesaplıyoruz. Bu değişikliği, her maçı yalnız öncesindeki veriyle tahmin eden bir testte eski gol tabanlı modele göre maç sonucu, 2.5 alt/üst ve karşılıklı gol pazarlarının üçünde de daha isabetli sonuç verdiğini ölçtükten sonra yaptık.

Süper Lig'de xG verisine erişemediğimiz için aynı reyting yöntemi gerçek gollerle (Elo düzeltmesiyle) uygulanıyor; Şampiyonlar Ligi'nde ise takımlar farklı liglerden geldiği için ligler arası Elo reytingi kullanılıyor. Bunu metodoloji sayfamızda saklamıyoruz.

xG'nin gücü varyansı azaltmasında: tek maçın skoru şansa çok bağlıyken, bir takımın ürettiği pozisyonların kalitesi daha kararlı bir sinyal. Yine de xG sakatlık, motivasyon değişimi, hakem etkisi gibi faktörleri yakalamaz. Mükemmel değil; ama metodoloji açık.

Terminoloji Sözlüğü

Tartışmalarda sık karşılaştığınız xG türevleri:

• xG (Expected Goals): Şut başına beklenen gol değerinin toplamı.
• xGA (Expected Goals Against): Rakibe izin verilen xG toplamı; defansif kaliteyi ölçer.
• xGD (Expected Goals Difference): xG − xGA; net baskı dengesi.
• PSxG (Post-Shot xG): Şut gerçekleştikten sonra topun çerçeve konumuna göre yeniden hesaplanan xG; kaleci performans ölçümünde kullanılır.
• npxG (Non-Penalty xG): Penaltı şutları dışarıda bırakılarak hesaplanan xG; penaltı almayı bir yetenek olarak ayrıştırmak için kullanılır.
• xA (Expected Assists): Asist olarak sonuçlanan pasın, kaynağı olan şutun xG değeri; yaratıcı oyuncu kalitesini ölçer.

Veri Okuryazarlığı: Sormaya Değer Sorular

xG rakamı gördüğünüzde kendinize şu soruları sorun:

1. Bu rakam kaç maçlık pencereden geliyor? Tek maç mı, 10 maç mı, sezon mu?
2. Hangi model kullanılıyor — basit konum tabanlı mı, baskı ve şut türü dahil mi?
3. Gerçek gol sayısıyla fark ne kadar? Bu fark tutarlı mı yoksa tek maçlık sapma mı?
4. xGA da paylaşılıyor mu — sadece hücum değil, savunma baskısı da tabloda mı?

Bu dört soruya yanıt bulamadığınız bir "xG analizi", büyük ihtimalle sayıyı duygu onaylamak için kullanıyor demektir.

Sonuç

Expected Goals, futbol analizini hakemle tartışmaktan çıkarıp veriye taşıyan en önemli metriklerden biridir. Sezginin hesap yaptığı o "keşke gol olsaydı" anını rakama döker; uzun vadede hangi takımın sahayı kontrol ettiğini görünür kılar. Ama her güçlü araç gibi sınırları vardır: küçük örneklemde güvenilmez, kaleci bireyselliğini atlar, farklı sağlayıcılar arası kıyaslamada dikkat ister.

Doğru kullanıldığında xG, "gol mi atmışlar?" sorusundan çok daha değerli bir soruyu yanıtlar: "Bu takım ne kadar iyi pozisyon üretiyor ve bu pozisyonları ne kadar verimli sonuca taşıyor?" Bu iki soruyu ayrı ayrı cevaplayabilmek, maç yorumunu temelden değiştirir.

Bu yazı bir bahis tavsiyesi değildir. xG ve türevleri olasılıksal araçlardır; hiçbir istatistik kesin sonuç vaat etmez. Amacımız verinin ne söylediğini ve ne söylemediğini net biçimde aktarmak — karar almak okuyucuya aittir.

Modelimizin xG tabanlı olasılıklarını ve Brier performansını /backtest sayfasında şeffaf biçimde takip edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Expected Goals (xG) nedir kısaca?

Her şutun tarihsel gole dönüşme olasılığını konum, mesafe, şut türü ve baskı gibi değişkenlere göre hesaplayan istatistiksel bir metriktir. 0 ile 1 arasında değer alır; 1.0 xG "tarihsel olarak bu pozisyonun her seferinde gole dönüştüğü" anlamına gelir.

xG'ye tek maç için güvenilir mi?

Hayır. Tek maçta varyans yüksektir; bir takım 2.5 xG üretip sıfır gol atabilir. Anlamlı yorumlar için en az 8–10 maçlık pencere önerilir. Tek maç xG'si bir anlık görüntüdür, sezon tablosu değildir.

xG ile gol sayısı sürekli farklıysa ne anlama gelir?

Sürekli pozitif fark (gol > xG) ya olağanüstü finalizasyon kalitesini ya da şans bileşenini gösterir. İstatistiksel olarak bu farkın uzun vadede sıfıra yakınsaması — regresyon to the mean — beklenir. Sürekli negatif fark ise finalizasyon verimsizliğine ya da şanssızlık dönemine işaret eder.

PSxG (Post-Shot xG) ne işe yarar?

Kalecinin gerçekte ne kadar zor kurtarış yaptığını ölçmek için kullanılır. Standart xG şut öncesini modellerken PSxG topun çerçeve içindeki konumunu ve hızını işler. PSxG − gerçek yenilen gol farkı, kalecinin beklentinin üstünde mı altında mı kurtardığını söyler.

xG verisini nerede görebilirim?

+90'da top-5 Avrupa ligi maçlarında xG, takım reytinginin ana girdisidir; veri kaynağımız metodoloji sayfasında belirtilir. Farklı kaynaklardaki xG değerlerini karşılaştırırken hangi modelin kullanıldığını ve metodolojinin açık olup olmadığını kontrol edin.